غلامحسين افضل الملك

170

سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )

سوى كرمان و بازار گنجعلى خان و بعضى كاروانسراها از آن مرحوم هنوز در كرمان داير است . مرد بسيار محترمى بوده است . دويست نفر از اولاد و احفاد او در كرمان موجود هستند و معروف مىباشند . اگر به كرمان رسيدم و تاريخ آن شهر را نگاشتم شرح آثار خيريهء گنجعلى خان را مىنگارم . اين حوض را كه در اين منزل ساخته است از خيرات بزرگ است . كاش يك نفر مرد بزرگ خيرخواه نوع‌پرست پيدا مىشد كه پهلوى اين حوض كاروانسرائى مىساخت كه زوار و كاروانيان در گرما و سرما سايبانى داشتند تا از هلاكت برهند . تا درخت دوستى كى بر دهد * حاليا رفتيم و تخمى كاشتيم شب دوشنبهء سيزدهم از حوض خان به طرف منزل « چهل پايه » رانديم . مسافت راه گويند هفت فرسنگ است لكن شش فرسخ است كه صحراى لوط و كوير است و هواى بدى دارد . با آن‌كه شب راه مىرفتيم هوا گرم بود عرق مىكرديم . باد گرمى مىوزيد . مكّارى مىگفت خدا نكند كه باد تند شود و الا هلاك خواهيم شد . تمام راه بىآب و علف است . مستحفظين و سكنهء ناىبند تا حوض خان كاروانيان را حراست مىكنند و اگر هم گم شوند درصدد جستجو برمىآيند ولى حفظ و حراست مردم از حوض خان تا چهل پايه و بالاتر بعهدهء غلامان كرمانى است كه در دربند و راور ساكن مىباشند . بيشتر از راه امشب در ميان تنگه و دره است . وقتى كه به زمين هموار مىرسد راه صاف مىشود و زمين شن دارد كه كاروانيان جاده را گم مىكنند تقريبا از حوض خان يك فرسخ يا كمتر كه طى شود جائى است كه آنجا را « تل لولى » مىگويند . به قدر يك ميدان يا بيشتر كه به اطراف تل لولى گردش كنى زمينى است كه شاخه‌هاى گز از آنجا روئيده . آن زمين‌ها را كه حفر كنند آب به سهولت بيرون مىآيد . و آنجا قديم پاياب بوده و آبش شيرين بوده است . بلوچ‌ها محض آنكه كاروان نيفتد و به سهولت دزدى و تاخت و تاز كنند روى آن پاياب را پوشيده‌اند . و آنها مىدانند كه از چه محل آب بيرون مىآيد . من اين شرح را نوشتم كه اگر